Burgerberaad staat in de startblokken maar het startschot gaat niet af

Net iets meer dan een jaar geleden heeft Energiefabriek013 het burgerberaad voor Tilburg op de agenda gezet. Op 6 september 2022 werd samen met G1000, een organisatie die veel ervaring heeft met het organiseren van burgerberaden, een voorlichtingsavond georganiseerd. Deze goedbezochte bijeenkomst gaf een goed inzicht in de do’s & dont’s van een burgerberaad.

Om nog even in herinnering te roepen: een burgerberaad bestaat uit een goede afspiegeling van de bevolking, die zich buigt over een complex vraagstuk, zoals woningnood of de energietransitie. Tijdens het beraad wordt een mening over het vraagstuk gevormd. Het beraad mondt uit in een aantal concrete aanbevelingen voor beleid, waar politici zich vooraf aan dienen te conformeren.

De informatie die op die zesde september werd gegeven maakte het belang van zo’n burgerberaad nog eens extra duidelijk; het kan de energietransitie een duw in de rug geven; ideeën en verwachtingen van Tilburgers worden op de voorgrond gezet en veel meer mensen kunnen worden betrokken bij de ontwikkeling van beleid. We waren enthousiast en wilden de stap zetten naar een echt burgerberaad.

Gereedschapskist

Daarmee zijn we aan de slag gegaan en we hebben ons gebogen over de vraag wat moet worden gedaan om daadwerkelijk een burgerberaad te houden. We werden daarbij gesteund door een motie die door de Tilburgse gemeenteraad in november 2022 werd aangenomen en die B & W opriep om in het voorjaar van 2023 de resultaten van een onderzoek te presenteren om het ‘instrument burgerberaad toe te voegen aan de ‘gereedschapskist inwonersparticipatie’.

Dat onderzoek leidde in mei 2023 tot een inspiratiesessie voor de raad waar wij een voorstel aan de wethouder hebben aangeboden om over te gaan tot een burgerberaad over een ‘rechtvaardige energietransitie voor onze stad’. De verantwoordelijke wethouder schreef nog voor de zomer een positief advies aan de raad.

Alle seinen staan op groen en toch is er nog geen zicht op een burgerberaad. De planning is nu dat er nog een overlegsessie in de raad moet komen, gevolgd door besluitvorming. Twee vergaderingen van de raad zijn hiervoor nodig: wanneer die worden gepland is nog onbekend.

Wat na een half jaar duidelijk was, is wat er moet gebeuren wanneer er eenmaal is besloten een burgerberaad te houden. De voorwaarden, de organisatie en hoe met de resultaten moet worden omgegaan, het staat allemaal goed en duidelijk beschreven en er is in Nederland en daarbuiten veel ervaring mee opgedaan. Die kant lijkt goed in beeld, maar wat in Tilburg voorkomen moet worden, is dat burgers mogen vragen om een burgerberaad, maar dat die vraag vervolgens in een soort black box terechtkomt. Er is weinig zo demotiverend als plaats moeten nemen in een wachtruimte, niet wetend of en wanneer je binnen wordt gelaten.

Waardevolle toevoeging

Een burgerberaad is, dat maken de gehouden Burgerberaden wel duidelijk, een waardevol instrument om onze democratie weer van nieuw elan te voorzien. Dat vraagt om heel zorgvuldig omgaan door burgers met het nemen van initiatieven en omgekeerd ook met het behandelen van die initiatieven. B & W en gemeenteraad bepalen uiteindelijk wat mogelijk is, maar een burgerberaad moet gezien worden als middel waarin burgers optreden als een volwaardige en eigenstandige partij. Het is de samenleving zelf die op de bok springt en ja, dat is een waardevolle toevoeging op het representatieve democratisch bestel dat Nederland kent. Als burgers worden gezien als onderliggende partij en niet als gelijkwaardige partij, dan wordt er behoorlijk naast de plank geslagen.

Tilburg: maak nu voor 2024 een budget vrij voor het houden van een burgerbe­raad

Het al dan niet starten met een burgerberaad mag niet worden belast met (partij-)politieke afwegingen. Een burgerberaad over een mogelijk onwelgevallig politiek onderwerp of een burgerberaad dat mogelijk een beleidslijn doorkruist, mag geen reden zijn voor afwijzing. De noodzaak voor nieuwe democratische instrumenten is hoog, want burgers haken af, voelen zich niet vertegenwoordigd en keren zich af van de politiek. We zien het voor onze ogen opnieuw gebeuren.

Het verzoek om een burgerberaad te organiseren is voor ons dé mogelijkheid om de energietransitie dichterbij te brengen door daar veel meer Tilburgers bij te betrekken. De indieners van het verzoek staan in de startblokken, maar het startschot wil maar niet klinken. Leden van de gemeenteraad: voorkom dat aarzelen en te lang wikken en wegen leidt tot een volkomen risicoloos compromis en tot een flauw aftreksel van een burgerberaad. Eva Rovers, medeoprichter van Bureau Burgerberaad, is hier duidelijk over: ‘Doe het goed of doe het niet!’

Kom op Tilburg: in Nederland en daarbuiten is veel ervaring opgedaan met geslaagde burgerberaden. We lopen in de achterhoede of eigenlijk: we zijn nog aan het aarzelen. We kunnen van start gaan, wat houdt ons tegen? Laten we nu een inhaalsprint inzetten: maak nu voor 2024 een budget vrij voor het houden van een burgerberaad. Zet de seinen op groen en geef een groep, bestaande uit ambtenaren en burgers, de opdracht om voor de zomer van 2024 een burgerberaad te houden over de ‘rechtvaardige energietransitie’. De Initiatiefgroep Burgerberaad werkt hierin graag met de gemeente samen.

Peter Beijer (lid Energiefabriek013); Kiek Boelaars; Jozef Verheggen (lid Energiefabriek013); Frank Vermeulen (lid Energiefabriek013); Michel Wesseling (lid Energiefabriek013); Marga Versteeg (lid Energiefabriek013).