Hieronder lees je de toespraak van onze voorzitter Marc Vintges tijdens het tweede lustrum van de Energiefabriek013 op 8 september 2023.

Dames en Heren,

Namens het bestuur en de lustrumcommissie van de Energiefabriek013 heet ik u allen van harte welkom bij het vieren van ons tienjarig bestaan, ons tweede lustrum. In het bijzonder heet ik welkom onze gasten:

  • de keynote spreker van vanmiddag Diederik Samsom, kabinetschef van Frans Timmermans, toen die nog eurocommissaris was

en de leden van het panel:

  • duurzaam ondernemer Ruud Koornstra
  • Pim de Ridder van het Traais Energie Collectief
  • wethouder Yusuf Celik van verduurzaming en energietransitie gebouwde omgeving en
  • Rik Grashoff, wethouder duurzaamheid, energietransitie en klimaatadaptatie van de open ruimte en omgeving

Mijn naam is Marc Vintges en ik ben voorzitter van de Energiefabriek013. Ik ga u vertellen over verleden, heden en toekomst van de Energiefabriek013

  1. Het begin

Wat is er in 10 jaar veel veranderd, zeker als het gaat om klimaat, milieu en energie. Op 29 mei 2013 ging de Energiefabriek013 officieel van start. Het is een coöperatie. Formeel voorziet een coöperatie in de stoffelijke belangen van haar leden maar vanaf het begin is het doel veel breder namelijk het produceren en het leveren van duurzaam lokaal opgewekte energie in de gemeente Tilburg. Een tweede doelstelling is het bijdragen aan de lokale energietransitie en het vergroten van het duurzaamheidsbewustzijn binnen de lokale gemeenschap. Drie keer het woordje lokaal.

De initiatiefnemers van het eerste uur – ik hoop dat ik niemand vergeet – waren Peter Beijer, Peter van Hoogmoed, Evert Vrins, Hans Hensen, Hans van Driel, Henry Schoeman, ……… Hagemeyer en – de enige dame – Mies Hezemans. Zij wonen of woonden allemaal in of rond de Tuinstraat.

Meteen al vervulden zij een ombudsfunctie: mensen adviseren om hun woning te verduurzamen. Het was toen nog een hele strijd om mensen te overtuigen van zonnepanelen: “Waar is dat goed voor, het is lelijk en levert niets op”. Hoe anders is het nu: als een energie-adviseur bij een klant komt is niet de eerste vraag naar hoe kan ik energie besparen – de eerste stap in de trias energetica – maar hoe en waar kan ik zonnepanelen leggen.

  1. Postcoderoosprojecten

Toen werd ook de basis gelegd voor de huidige postcoderoosprojecten van de Energiefabriek013. Er werd door een actief lid van de Energiefabriek013 een uitgebreid onderzoek gedaan naar geschikte daken, met name van gemeentelijke gebouwen met het verzoek daarop zonnepanelen te mogen leggen. Dank jullie wel, zei de gemeente, dat is een goed idee maar we gaan het wel zelf doen. Dat gaf geen prettig gevoel. Op veel gemeentegebouwen liggen nu zonnepanelen maar nog niet op alle gebouwen die wel geschikt zijn. Kom op gemeente, maak het af !

Bij toeval werd onze toenmalige voorzitter overbuurman van veehouder Corné van Roessel, de enige naam die ik nog zal noemen. Hij ging een nieuwe stal bouwen in Goirle, juist over de grens met Tilburg. Dat werd ons eerste postcoderoosproject Energiefabriek Oude Leij met 735 panelen. Daarna volgden er meer: Armhoef, Spoorpark, De Reit en Kempenbaan. En er staat nog een flink aantal op stapel.

Goed om hier iets te vertellen over onze filosofie. De Energiefabriek013 entameert projecten en zoekt daarbij een projectgroep en deelnemers. Al vrij snel wordt er een nieuwe coöperatie opgericht: “Energiefabriek …” en dan volgt de naam van het project, zoals Oude Leij, Armhoef, enzovoort. Die nieuwe coöperatie is volledig zelfstandig en onafhankelijk met een eigen bestuur: de enige verbinding zit in de naamgeving – zoals Energiefabriek Spoorpark – en we delen dezelfde website. Direct na “financial close” wordt het project overgedragen, financieel afgerekend en gaat de nieuwe club zelfstandig verder.

Waarom doen we dit? We doen dit omdat we vinden dat de betrokkenheid van de deelnemers met hun eigen project zo groot mogelijk moet zijn en blijven. Stel dat al deze projecten onder de vleugels van de Energiefabriek013 zouden blijven, dan gaat het op in het grotere geheel, wordt de afstand tussen de deelnemers en het project te groot en wordt het te anoniem. We beseffen dat deze filosofie voor de Energiefabriek013 financieel minder aantrekkelijk is maar het zit in ons DNA.

Nog iets over het project Kempenbaan. Gisteren stond daarover een goed artikel in het Brabants Dagblad. Zoals bekend reserveren we 20% van de 4500 panelen = 900 panelen voor mensen met een zeer smalle beurs. Zij betalen de investering in de panelen niet vooraf, zoals gebruikelijk, maar in de loop van de tijd uit de opbrengsten van de panelen. En dan blijft er maandelijks nog een mooi bedrag over, dat wordt uitgekeerd via de energierekening. Op die manier profiteren ook mensen met een smalle beurs mee van opwekprojecten en niet alleen mensen met geld. Dit is echter heel complex want je wilt natuurlijk niet dat daardoor mensen worden gekort op hun uitkering, huurtoeslag enz. Wij zijn echter nog terughoudend en treden pas in detail hiermee naar buiten als het in de praktijk echt zo blijkt te werken. De selectie van deze deelnemers gebeurt door welzijnsorganisatie ContourdeTwern. In het project zelf zijn deze mensen volwaardig deelnemer, in niets van de anderen te onderscheiden.

Het project Kempenbaan is wel een project van zeer lange adem, maar meer dan de moeite waard en met woord en daad ondersteund door de gemeente. In 2024 gaat het echt van start.

Lang niet alle projecten zijn doorgegaan of geslaagd. Wat ik wel nog positief wil noemen is het project Winkellinten – betaald door de gemeente – waarin de Energiefabriek013 ondernemers aan de linten in Korvel en de Besterd adviezen heeft gegeven om hun winkel te verduurzamen.

Ook meld ik onze ideeën voor een energiebank, nu weer actueel  in de strijd tegen de energie-armoede. Eigenlijk was en hopelijk blijft de Energiefabriek013 zijn tijd vooruit.

  1. Samenwerking

Wat ik nog niet heb genoemd is de samenwerking met de andere energiecoöperaties in Tilburg. De Energiefabriek013 beslaat de gemeente Tilburg behalve de Reeshof, de Blaak, Berkel-Enschot en Udenhout want daar zijn eigen energiecoöperaties actief.

In het project ‘Samen geeft energie’ gaven deskundige leden al energie adviezen, beoordeelden zij offertes en begeleidden zij bewoners bij de uitvoering. Hieraan deden ook energie-adviseurs van andere energiecoöperaties mee. Ook waren er wijk informatie avonden en voorlichtingsbijeenkomsten over een thema. Helaas beëindigde de gemeente de medewerking aan die wijk-informatie-avonden en moesten de energie adviezen worden “vermarkt”. Daar kwam toen – ik praat over     6 tot 7 jaar geleden – een landelijke partij uit van ver buiten de regio die niet alleen voor de energie-adviezen werd betaald maar ook commissie ontving voor alle opdrachten die daaruit voortvloeiden. Dus helemaal geen onafhankelijk en onpartijdig energie-advies.

Gelukkig is dat goed gekomen en werken gemeente en energiecoöperaties nu samen aan onafhankelijke en onpartijdige ondersteuning van Tilburgers bij het verduurzamen van hun woning en bij wijk-informatiebijeenkomsten. Maar mijn boodschap aan de gemeente is – in weerwil van allerlei Europese regelgeving – zoek het zo dicht mogelijk bij huis.

De samenwerking op niveau van Hart van Brabant begon met het succesvolle – want geen enkel bezwaarschrift –  project Spinderwind waaraan uiteindelijk 11 energiecoöperaties deelnemen. Ook de 9 gemeenten in Hart van Brabant zijn verder gaan samenwerken in de REKS. Dat leidde weer tot de oprichting van de onderkoepelende Coöperatie Energie Hart van Brabant met maar liefst 15 energiecoöperaties. Met de gemeenten zijn we het er over eens dat er een belangrijke rol en taak is weggelegd voor de energiecoöperaties bij het veilig stellen en invullen van minimaal 50% lokaal eigendom. Maar ook dat energiecoöperaties – afhankelijk van de situatie – de grotere opweklocaties, de HUB’s, mee ontwikkelen. Immers daar hebben de energiecoöperaties intussen al ervaring mee.

  1. Burgerberaad

 De energietransitie is – naast een technische omschakeling – vooral een maatschappelijke transitie waarbij het creëren van draagvlak essentieel is. Het democratische proces van gekozen vertegenwoordiging lijkt daarin tekort te schieten.

Meer dan een jaar geleden heeft de Energiefabriek013 een bijeenkomst gehouden over een burgerberaad: Wat dat is, wat het kan opleveren voor het draagvlak, aan welke voorwaarden het moet voldoen, enzovoort.  Daarna besteedde het Milieucafé er aandacht aan met als spreker Eva Rovers, bekend pleitbezorger en deskundige van burgerberaden.

Een interne werkgroep van de Energiefabriek013 is vervolgens aan de slag gegaan en heeft een notitie opgesteld waarin de gemeente wordt opgeroepen een burgerberaad over de energietransitie te organiseren. Deze notitie is in het voorjaar aangeboden tijdens een informatiebijeenkomst van de gemeenteraad over het burgerberaad met wederom Eva Rovers als deskundige inleider.

Nu ligt er een reactie van het College van Burgemeester en Wethouders op een motie van de gemeenteraad. Daarin wordt niet gekozen. Het burgerberaad wordt als democratisch instrument toegevoegd aan de gereedschapskist maar of het er echt komt, wordt overgelaten aan de gemeenteraad. Die daar al weer een informatiebijeenkomst over gaat organiseren met – u raadt het al – Eva Rovers.

Neem dan de provincie. Daar staat in het bestuursakkoord: “We gaan experimenteren met moderne vormen van burgerparticipatie zoals ‘burgerberaden’. We zijn er scherp op dat uitkomsten van burgerparticipatie ook opvolging krijgen”.

Het verkiezingsprogramma van GL/PvdA – de inkt is nog niet droog – gaat nog verder: “Borgen van het burgerberaad als democratisch instituut. Gelote burgerberaden en wijkstemdagen zijn goede instrumenten om tot beter beleid te komen. Wij steunen het georganiseerde burgerberaad over klimaat.”

Kom op gemeenteraad en college, Tilburg heeft zo’n vooruitstrevend imago in Nederland. Maak dat ook hier waar!

  1. De toekomst van Energiefabriek013

De uitdagingen van toekomst zijn niet meer de opwekking van elektrische energie door zonnepanelen en windmolens maar wel de opwekking en transport van warmte en de opslag van energie zowel warmte als elektrisch.

Volgens ons ligt de oplossing niet alleen in de grootschalig aanpak maar meer nog op kleinschalige ‘community’-verbanden. Zie straks de film over Terheijden.

De Energiefabriek wil zich ook daarop gaan richten en dan met name op projecten op wijk-, buurt- of zelfs straatniveau. Wij denken dan aan een warmtenet inclusief de bron op wijk- of buurtniveau. Of aan opslag van warmte of van elektrische energie, eveneens op wijk- , buurt-  of straatniveau.

Kortom, wij nodigen iedereen uit om met ideeën te komen. Meld ze bij het bestuur. Er is al een werkgroep aan de slag.

Een concreet project is die van de fietspoortjes. Het valt buiten de officiële methoden en maatregelen maar het levert wel een gigantische besparing op: zeker 200 m3 gas per jaar per bewoner aan een fietspoortje. Bij minimaal 2000 huizen in Tilburg aan een fietspoortje is dat 400.000 m3 gas per jaar. Met dank aan de Klimaatklussers – de uitvinders van deze oplossing – en de gemeente Tilburg die bijdraagt aan informatie avonden binnenkort hierover.

Voor de Energiefabriek013 is het project Kempenbaan wel het maximum dat we aankunnen. Maar een project opstarten betekent niet dat je deze ook volledig moet uitvoeren. En projecten met grootschalige opwek – de HUB’s – kunnen we altijd gezamenlijk met andere energiecoöperaties doen.

  1. Onze visie en ons motto

Ik sluit af met onze visie en ons motto:

“Energiefabriek013 levert actief een bijdrage aan het verminderen van het gebruik van fossiele energie. Energiefabriek013 is:

  • Duurzaam: door projecten te initiëren waarbij echt duurzame energie wordt opgewekt.
  • Lokaal: we adviseren Tilburgers – individueel en per wijk – over het verduurzamen van hun woningen.
  • Betrokken: door Tilburgers invloed te geven op de energie transitie en mede-eigenaar te laten zijn van projecten.

Energiefabriek013 wil niet alleen het denken over duurzaamheid stimuleren, maar ook laten zien dat duurzame energie haalbaar is.

Dames en Heren, ik hoop dat u in mijn verhaal de visie en het motto van Energiefabriek013 ook daadwerkelijk heeft herkend. Zo willen wij verder werken, op weg naar het volgende lustrum.

Dank u wel voor uw aandacht.